Voor het project Woon.Zorg.Kunst werkte kunstenares Anneleen Keppens (39) een tijdje mee in woonzorgcentrum De Weister in Aalbeke. Op twee afdelingen voor bewoners met dementie, ging ze aan de slag met dans en beweging. Samen met zorgkundige Joëlle Deleu (35) blikt ze terug op een traject vol ontmoetingen, creativiteit en nieuwe inzichten in de rol van kunst in de zorg.
Anneleen werkte als danseres en choreografe onder andere voor dansgezelschap Rosas en de Amerikaanse choreograaf Daniel Linehan. Intussen creëert ze al 10 jaar eigen werk in residenties zoals in Kunstencentrum Buda. Joëlle werkt al 10 jaar in De Weister. Naast haar werk in de zorg is ze actief als kunstenares: “Mijn passie ligt bij de schilderkunst. Ik maak vooral moderne en abstracte werken, die regelmatig worden tentoongesteld in de gangen van De Weister. De bewoners komen zo op een toegankelijke manier in contact met kunst.”
Durf2030
Woon.Zorg.Kunst is een project van Durf2030, Kunstencentrum BUDA en Mus-e Belgium met de steun van Vlaanderen. Drie woonzorgcentra uit Zuid-West-Vlaanderen openden hun deuren voor drie kunstenaars. Anneleen werkte gedurende 30 dagen, verspreid over een jaar, mee op het ritme van De Weister. Joëlle: “Anneleen is vanaf het begin heel rustig en warm overgekomen. Ze straalde een enorme zachtheid uit en benaderde onze bewoners met veel tederheid, respect en enthousiasme. Muziek en dans hebben hier een bijzonder effect op mensen.”
Aanraking
Anneleen kwam naar De Weister met het idee om beweging te brengen. “Dat is tenslotte wat ik als danseres doe. Beweging bleef ook de basis van het project, maar gaandeweg ontdekte ik het belang van aanraking. Soms veranderde de druk van een hand. Soms werd een streling of een zachte massage een vorm van communicatie. Wanneer ik iemands handen vastnam en voorzichtig begon te bewegen, volgde vaak een spontane reactie. Bewoners voegden hun eigen bewegingen toe, en vanaf dat moment volgde ik hen. Die interactie is de kern van de handdans geworden.”
Spontaniteit
Wat Anneleen ook vaststelde, is dat kijken naar dans op zich al beweging kan losmaken. “Wanneer ik danste in de leefruimte of in de tuin, zag ik hen soms meebewegen met hun ogen, handen of lichaam. Anderen sloten spontaan aan. Zorgverleners deden mee, bewoners reageerden op elkaar ... Er ontstond iets heel organisch. Geen opgelegde activiteit, maar een gedeeld moment waarin mensen elkaar vonden. Op dergelijke momenten voel ik hoe krachtig dit werk kan zijn. Het gaat dan niet alleen over dans, maar over verbinding, aandacht en samen iets beleven.”
Wisselwerking
Werken met mensen met dementie was voor Anneleen volledig nieuw. “Mijn ervaring met zorg is sterk verbonden met mijn moederschap. Ik heb twee jonge kinderen. Zij hebben mij geleerd wat het betekent om dagelijks voor iemand te zorgen, aanwezig te zijn en aandacht te hebben. De manier waarop ik met de bewoners omging, is mee gevormd door die persoonlijke ervaringen. Tegelijk voel ik hoe deze artistieke praktijk mij ook thuis beïnvloedt. Zorg en kunst zijn voor mij steeds meer met elkaar verweven geraakt.”
Persoonlijke aandacht
De ontmoetingen tussen Anneleen en de bewoners tonen wat mogelijk is als er ruimte ontstaat voor diepgaand contact. Joëlle: “Tijd doorbrengen met de bewoners op een menselijke en creatieve manier, heeft een enorme impact op hun gezondheid en welzijn. We merken minder onrust, minder agressief gedrag en meer ontspanning. Sommigen tonen emoties die we voordien nooit bij hen hadden gezien. Het project laat ons nieuwe kanten van mensen ontdekken.”
Positieve reacties
Wat hen misschien nog het meest verraste, waren de reacties van de mensen waarvan ze vooraf dachten dat dit niets voor hen zou zijn. “Mensen die veeleer gesloten waren of weinig initiatief toonden, bleken enorm te genieten van de sessies. Dat toont hoe krachtig kunst, muziek en beweging kunnen zijn. Daarom zouden we dit graag structureel ingebed zien in de zorg. Net zoals de wekelijkse visite van de kinesist, kunnen artistieke trajecten zoals deze een vaste plaats krijgen in woonzorgcentra. Het is niet alleen waardevol voor de bewoners, maar ook voor de zorgverleners. Het werkt inspirerend, stimulerend en geeft nieuwe inzichten in hoe we contact kunnen maken met mensen met dementie.”