In het midden van de Broelbrug staat een heiligenbeeld van Johannes Nepomucenus (of Nepomuk) met een kruis in zijn armen en een aureool van sterren. De katholieke priester Nepomucenus leefde in de 14de eeuw in Bohemen (het huidige Tsjechië) en is daardoor vooral in Midden-Europa een bekende brugheilige. Op bruggen stonden vroeger vaak kapelletjes of nissen met een beeld van de heilige aan wie de brug was gewijd zoals Nepomucenus, ter bescherming van de schippers. De kaarsen die in de nis werden ontstoken zorgden ervoor dat de schippers veilig onder de brug door konden varen in het donker.
Johannes Nepomucenus was de biechtvader van Sophia van Beieren (°1376 - †1425), door haar huwelijk met koning Wenceslaus IV, koningin van Beieren. Toen de koning twijfelde aan de trouw van zijn vrouw, eiste hij dat Johannes hem vertelde wat de koningin hem bij biecht had toevertrouwd. Hij weigerde want het biechtgeheim was hem heilig. Waarna hij werd gefolterd en van de Karelsbrug in Praag in de Moldau werd gegooid. Tal van wonderen houden verband met deze moord uit 1393. Zo verschenen er op die plek vijf sterren en een aureool drijvend op het water of zou de rivier zijn drooggevallen toen het lichaam het water raakte of bleef alleen zijn tong ongeschonden toen ze het lichaam later terugvonden. Allemaal krachtige symbolen als teken van zijn trouw aan het biechtgeheim of heiligverklaring. In 1729 werd hij effectief heilig verklaard en sindsdien is hij de patroonheilige van het biechtgeheim, maar ook van bruggen, rivieren en mensen die met of op het water leven.
Daarom vind je zijn standbeeld terug op talloze bruggen in Europa (brugheilige) – vaak met een vinger tegen de lippen (voor het zwijgen), een kruisbeeld (voor zijn geloof en marteldood) en een krans met 5 sterren (heilig). Ook op de Broelbrug in Kortrijk waakt hij over de Leie.
Drie versies
De eerste versie van het beeld werd in 1749 geschonken aan de Stad Kortrijk door opdrachtgever Leonard Jozef Surmont. Het beeld werd vermoedelijk gemaakt door beeldhouwer Lieven Heldenberg. Het beeld kreeg een plek op de toenmalige houten Leiebrug (1749), verhuisde eerst naar de Broelkaai (1882) omdat de Leiebrug vervangen werd door een stenen brug en later (1913) naar de Broelbrug. Op het einde van WOI, bij de aftocht van de Duitsers, werd de brug opgeblazen en verdween het beeld in de Leie – ironisch voor de patroonheilige van de drenkelingen. Het hoofd van dat beeld werd in 1955 teruggevonden in het water en bevindt zich nu in het erfgoeddepot Trezoor.
In 1922 werd een nieuw beeld gemaakt door kunstenaar Koos Van der Kaaij, dat bij het opblazen van de Broelbrug in WOII opnieuw in de Leie terecht kwam. Dat beeld werd in 1947 licht beschadigd uit het water gehaald en staat momenteel in de tuin van Broelkaai 6.
Het derde en huidige beeld dateert van 1960 en is vervaardigd door Georges Vandevoorde.
Op de sokkel staat een inscriptiecatalogus, die de woelige geschiedenis van het beeld beschrijft:
“Aan de arbeiders schonk mij Leonard Jozef Surmont, 1749. Vijandschap schond mij, 1798. Hendrik Nolf herstelde mij, 1853. Van de grote brug naar de linkeroever van de Leie werd ik verbannen, 1882. Naar de Broelbrug werd ik overgebracht, 1913. Tweemaal stortte het oorlogsgeweld mij in het water, 1918 en 1940. Telkens bracht de vrede mij op de wederopgebouwde brug, 1922 en 1960.”
De kunstenaar: Georges Vandevoorde
Georges Vandevoorde (°1878, Kortrijk – †1964, Anderlecht) studeerde aan de kunstacademie van Kortrijk en de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Brussel.
LEUK OM TE WETEN
Het eerste beeld werd in 1749 op de houten Leiebrug geplaatst met de rug naar Frankrijk omwille van de jarenlange teistering door Frankrijk. Toen het beeld in 1913 op de Broelbrug geplaatst werd keerde het beeld van kant, met de voorkant naar Frankrijk gericht.
Georges Vandevoorde is in Kortrijk ook gekend voor het gedenkteken dat hij maakte voor Jozef Van Dale op het Jozef Vandaleplein, onthuld in 1914. Vier jaar voor zijn overlijden, op 86-jarige leeftijd, werkte hij het heiligenbeeld van Nepomucenus voor de Broelbrug in Kortrijk af.
TIP: Kunst Publieke Ruimte: een absurde geschiedenis
Het werk Heilige Johannes Nepomucenus neemt ook deel aan Kunst Publieke Ruimte: een absurde geschiedenis, dat onderdeel is van het Memento Woordfestival 2026.
Bart Vanhee, Jordy Spyt, Helena Maes en Myriem El-Kaddouri uit het stadsdichterscollectief Letterzetter schreven grotendeels fictieve, absurde ontstaansgeschiedenissen over acht kunstwerken. Ze deden dit samen met gevestigde auteurs Mattijs Deraedt, Maarten Inghels, Marieke De Maré en Evelien Vantomme, leerling Woord aan het Conservatorium Kortrijk.
Je kan de verhalen op eigen tempo lezen en beluisteren via IZI.travel of kom ze live ontdekken langs de woordroute op 29 maart.
Dit project komt tot stand met medewerking van Kunst Publieke Ruimte, Stad Kortrijk, Musea Kortrijk en openbare bibliotheek Kortrijk.
