Vanden Peereboomlaan

Jules Vanden Peereboom
Minister en kunstliefhebber

20070612-0073.jpgJules Henri Pierre François Xavier Vanden Peereboom (Kortrijk 1843-Anderlecht 1917) kwam uit een gegoede West-Vlaamse familie, studeerde rechten en startte een carrière als katholiek politicus. Hij werd Minister van Spoorwegen, Post en Telegraaf en later kortstondig kabinetshoofd. In 1900 werd hij tot Minister van Staat benoemd. Hij was meer dan veertig jaar parlementslid en vijftien jaar minister.

Jules Vanden Peereboom promoveerde in 1865 in de rechten in Leuven, was gemeenteraadslid in Kortrijk, arrondissementeel volksvertegenwoordiger en provinciaal senator van West-Vlaanderen. Van 16 juni 1884 tot 31 juli 1899 was hij minister van Spoorwegen, Post en Telegraaf. De laatste jaren van zijn leven bracht hij in alle rust door in Anderlecht bij Brussel. Hij kocht daar een oud pand, verbouwde het en bracht er zijn kunstverzameling in onder. Zijn huis werd toen al een museum genoemd. Na zijn dood heeft hij dit huis, inclusief privécollectie, aan de Staat overgemaakt met de bedoeling dat het één geheel zou blijven en dat het een museum zou worden
toegankelijk voor het publiek. Zijn wil werd niet gerespecteerd en de verzameling raakte versnipperd.
In 1921 ging een groot deel van de collectie naar de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis. Wat overbleef van de bibliotheek, voornamelijk boeken over recht, ging naar de Koninklijke Bibliotheek in Brussel.
Jaren later (1931) zal de stichter-conservator van de Gemeentelijke Musea van Anderlecht zich deze collectie herinneren en ze gebruiken voor de inrichting van zijn musea. De collectie Vanden Peereboom viel niet op door het excentrieke of exotische, door grote namen van kunstenaars of schilders, of door opvallende meesterwerken. Het was een bonte verzameling van documenten, kostbare werken, kunstvoorwerpen, archeologische voorwerpen, oude meubels, kroonluchters, kandelaars, kruisbeelden, beeldhouwwerken en wapens.
De huidige gegevens laten jammer genoeg niet toe om de herkomst en de groei van deze verzameling na te gaan. Kathleen Leys, licentiate klassieke filologie en adjunct-conservator, behandelde dit onderwerp op donderdag 13 januari 2005 om 20 uur in het Erfgoedhuis aan de Guido Gezellestraat.

Gigantische collectie

In 1890 koopt Jules Vanden Peereboom zijn woning op het Dapperheidsplein 17 in Anderlecht, tegenover het voorplein van de collegiale, waar een kanunnikenwoning stond uit de 18de eeuw.
Hij laat dit huis afbreken om er, volgens de plannen van architect François Malfait, een nieuwe constructie neer te poten die perfect aansluit bij de traditie van de 16de eeuw. Het woonhuis en de oude, geplaveide koer is bewaard gebleven en de waterput, waaruit vroeger een geheime doorgang vertrok (die momenteel nog gedeeltelijk bestaat), werd overtrokken door ijzersmeedwerk, naar een werk dat zich in het Musée Cluny in Parijs bevindt.
Bij zijn dood in 1917, schonk hij zijn eigendom en zijn collectie aan de Staat, op voorwaarde dat zijn huis toegankelijk zou blijven voor het publiek. De kunstcollecties werden verspreid over het Jubelparkmuseum, de Terkamerenabdij, het Hallepoortmuseum en het Erasmushuis, waarvan het meubilair voor een groot deel afkomstig is uit het Vandenpeerenboomhuis. De Staat respecteert de toegankelijkheid van het huis voor het publiek. In 1924 wordt ook de Commissie van de Archieven van het Leger in het huis ondergebracht.
Na een reeks restauratieprojecten en de oprichting van een studiecentrum voor toegepaste historische hulpwetenschappen, komt het huis, dat bekend stond onder de naam Vlaemsch Huys, in handen van het ministerie van Vlaamse Cultuur. Dat brengt er na de restauratie in 1979 de Rijksschool voor Beeldende Kunsten in onder.

24 uren

Een leuke anekdote over Julles Vanden Peereboom staat opgetekend in het Duimpjesblad, uitgegeven door Victor De Lille uit Maldegem, naar aanleiding van het invoeren van het 24-uren horloge. Hierna twee letterlijke citaten.

"Met eersten Mei 1897 wordt het 24-uren-horloge ingebracht. Dan zullen de vespers aangaan ten 14 ure en de treffelijke menschen zullen om 22 ure slappen (sic) gaan. Bij de horlogemaker De Lille te Gent is er sedert lang zoo een uurwerk te zien" (nr 2 van 1897).

Minister Van den Peereboom gaf uitleg hieromtrent aan de koning:
"Men noemt 's voormiddags de oude cijfers en 's namiddags de nieuwe. Nu staat onze horlogewijzer 's morgens vier minuten na den zessen, en 's avonds vier minuten na den 18. De eerste trein vertrekt 'nachts om zero.' Om zero', zei de koning tot minister Van den Peereboom, ‘maar dan vertrekt hij niet'." (nr 5 van 1897).

Naamgenoten

Jules Vanden Peereboom mag overigens niet verward worden met enkele naamgenoten die ook hun stempel drukten op het politiek reilen en zielen.
Zo bijvoorbeeld Alphonse, Louis, François, Xavier Vanden Peereboom, geboren in Ieper op 7 juni 1812 en overleden in Brussel op 10 oktober 1884.
Minister van Binnenlandse Zaken, 1861-1868 en Minister van Oorlog a.i., 1863-1866.
Eerder was er een Cornelius Josephus Van Den Peereboom schepen van Ieper en lid van de raad van 27 van Ieper. Hij werd omstreeks 1697 geboren. Op 7 oktober 1693 vond zijn begrafenis plaats op Sint-Maarten in Ieper.
In Kortrijk zelf had men ook Ernest Louis de Gonzague Vendepeereboom (18à7-1875), doctor in de rechten, handelaar en industrieel. Hij zette in Kortrijk zijn eerste stappen in de politiek, als gemeenteraadslid (1836-1845) en arrondissementscommissaris (1847-1848). Hij werd lid van de provincieraad (1841-1843) en van de bestendige deputatie (1844-1847) van West-Vlaanderen. Vanaf 1848 maakte hij deel uit van de liberale rangen van de Kamer van volksvertegenwoordigers. Hij maakte er deel uit van de commissie voor financiën en begroting alvorens ondervoorziiter (1860-1862) en voorzitter (1836-1867) van de Kamer te worden.

Bombardementen in de straat

De Vanden Peereboomlaan werd aangelegd in 1890 en leidt van de Aalbeeksesteenweg naar de Weggevoerdenlaan. Het pand nr. 60 in deze straat is het enige dat overbleef na de bombardementen in WO II.

Vanden Peereboomlaan 60De drukkerij Leon Beyaert-Sioen bevond zich in de straat op het nummer 62 en was gespecialiseerd in affiches voor circussen en kunsttentoonstellingen. Deze drukkerij werd intussen omgevormd tot een wellness centrum. Het oude herenhuis, met een woonkamer van De Coene, dient als hotel. De achtergelegen drukkerij, honderd meter lang, werd het eigenlijke wellness center, bereikbaar via de Kongoweg .
Nog in deze straat bevond zich op het nummer 68 de poppenfabriek Unica, opgericht in 1920 door Joseph Verhoye. Het gezin trok regelmatig naar het naoorlogse Duitsland, waar hele magazijnen speelgoed opgekocht werden. In 1923 startte Unica een eigen poppenproductie, met 23 Duitsers, enkele families eigenlijk, die vanuit Walterhauzen overkwamen naar Kortrijk. Het was toen een echte kunst om ogen te plaatsen, gezichtjes te schilderen of pruikjes te plakken. In de jaren 1940 was de fabriek nog gevestigd in de Sint-Jorisstraat en verhuisde toen naar de Vanden Peereboomlaan. In 1943 werd de fabriek getroffen door 19 Britse bommen, die zorgden voor een brand die dagenlang aanhield. Op 21 augustus 1971 ontstond er een nachtelijke brand. Dit keerde duurde het drie dagen om de vuurhaard te bedwingen en het betekende het einde van de productie. Unica bleef in de speelgoedindustrie, maar dan als vertegenwoordiger van een bekend merk. De fabriek verhuisde naar de industriezone Heule-Kuurne.

Emmanuel Viérin in de Boulevard du Midi

20121024105259_00001.jpgOok de woning van kunstschilder Emmanuel Viérin, villa Stella Maris, aan de Vanden Peereboomlaan 24, overleefde de oorlog niet. Emmanuel Viérin werd op 30 juni 1869 in Kortrijk geboren als tweede zoon van Constant Viérin (1831-1895) en Mathilde Laridon. Zijn grootvader Jean Grat(1798-1886) was afkomstig uit de Aosta-vallei in Italië. De ouders Viérin hadden een bloeiende zaak in laken voor Vlaamse kapmantels. Hun winkel en woning bevond zich in een van de huizen rondhet belfort op de Grote Markt, toen er nog huizen rond stonden).
Emmanuel Viérin was veruit de beste leerling van de academie. In die periode schilderde hij al in open lucht, terwijl het pleinairisme nog niet hoog aangeschreven stond. Dit getuigde van zijn vooruitstrevende kunstzin. Hij vervolmaakte zijn opleiding aan de Koninklijke Academie in Antwerpen.
In 1896 huwde Emmanuel Viérin Marguerite Bataille uit Duinkerke.(5) Ze gingen in de Groeningelaan wonen. Na een tijd verhuisden zij naar de Boulevard du Midi nr. 85. Door het veranderen van de straatnamen werd hun adres later de Vanden Peereboomlaan nr. 24, maar het betreft hetzelfde huis. Deze grote tweewoonst voor de twee broers Emmanuel en Joseph was door Joseph zelf ontworpen.Een van de twee huizen heette 'Stella Maris'. Stijn Streuvels schrijft: 'Jozef en Emmanuel Viérin zijn de eersten geweest die op de nieuw aangelegde Vandenpeerenboomlaan hun eigen woning hebben gebouwd, ontworpen in moderne stijl: 't geen toen heel wat opzien heeft verwekt, maar den stoot heeft gegeven om het "nieuwe" in te burgeren in smaak inzake bouwtrant.'
Hij week uit naar Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog, maar vond zijn woning leeggeplunderd terug toen hij weer naar Kortrijk kwam. Hij woonde nog in de Vanden Peereboomlaan tot 1926. Toen werd een nieuwe, moderne villa gebouwd door Pierre, de zoon van Emmanuel, in de Jan Bethunelaan nr. 12. De Tweede Wereldoorlog veegde alle sporen van de villa Stella Maris weg.

Bekijk alle foto's via ons album: http://www.kortrijk.be/fotoalbum/vanden-peereboom

De gedetailleerde beschrijving en berekeing van Viérins 'Petite Maison' in pdf-formaat: klik hier

 

Bronnen
- Kunst en architectuur (bij de Belgische Kamer van volksvertegenwoordigers), Snoeck Ducaju, Antwerpen, 2007, ISBN: D/2008/4686/01.
- Kwartierstaat Arthur Merghelynck, genealoog (online)
- Duizend Kortrijkse straten, Egied Van Hoonacker

met dank aan www.victordelille.be