Tentoonstelling Kortrijk, woelige stad 1580-1680

Brandstapels, heksenvervolging, bulderende kanonnen, pest en hongersnood. Betekent de 17e eeuw enkel kommer en kwel voor Kortrijk? Neen, want een flink deel van het historisch stadscentrum krijgt in die periode vorm. Kunstambachten bloeien, wevers realiseren de mooiste damasten.

Ontdek het woelige verleden van Kortrijk in een levendige presentatie en trek de stad in aan de hand van een gedetailleerde kaart uit ... 1641. Een tentoonstelling en stadswandeling die helemaal inspelen op de tijd en wereld van Roelandt Savery, waarvan je tot 11 september veertig meesterwerken kan bewonderen in het Broelmuseum.

Woelige stad 

Bij het binnentreden van de Groeningeabdij word je aangenaam verrast. De benedenverdieping van het Dormitorium onderging een gedaanteverwisseling. Door het gebruik van warme kleuren en een nieuwe inrichting kom je terecht in een ander tijdvak, in een andere wereld, ... in Kortrijk, een woelige stad.

Meteen spitst de aandacht zich op zes brandstapels. We schrijven 30 april 1569. De Grote Markt van Kortrijk is het decor voor de verbranding van zes wederdopers. Hun precieze namen zijn ons bekend. Het gehuil en geroep moet je er zelf bij denken... Als woelige start kan dit tellen.

Wie speelde toen een rol in de geschiedenis? Via een elektro-spel kan je hierachter komen. Het is een kleine opfrissing van de lessen geschiedenis. Wat was er aan de hand? Het protestantisme telde meer en meer aanhangers. De overheid probeerde daar vat op te krijgen, wat mislukte. Kortrijk kende tussen 1578 en 1580 een calvinistisch bewind. Maar dat duurde dus niet lang. In 1580 heroverden de katholieken de stad. Het militaire gewoel kun je zien op een grote reproductie van één van de oudste stadsplannen van Kortrijk. Tot overmaat van ramp brak in datzelfde jaar 1580 de pest uit. Veel Kortrijkzanen sloegen op de vlucht.

In de tweede ruimte leggen we uit hoe er 'brood op de plank' kwam. Dankzij de textiel, grotendeels. We presenteren enkele van de mooiste damasten uit de Kortrijkse collectie. Maar één en ander moest toch allemaal goed georganiseerd worden. Alle wetten of costuymen werden op initiatief van Keizer Karel V op papier gezet. Vanaf dan vervangt het geschreven recht het gewoonterecht. We tonen het origineel exemplaar van de 'costuymen' uit 1557. Verder zie je wat huisraad en gerief van toen: wat stond er in de keuken? Wat maakte men klaar? Dat leren we uit een kookboek uit 1667.

De stad onderging na de crisis van 1580 een heuse facelift. Nieuwbouw schoot snel uit de grond, vele panden kregen een stenen gevel en de stadswal en -muren zorgden voor veiligheid. Kortrijk wordt door de Italiaanse reiziger Ludovico Guicciardini een 'fraaie stad, gelegen aan de Leie' genoemd. Hier past ook het fameuze stadsplan van Sanderus, in kleur. Vraag je je af waar het mannetje met het zwaard vandaan komt? Dat haalden we van een schilderij van Roelandt Savery, 'Plundering van een dorp'.

Het derde hoofdstuk is gewijd aan kennis en religie: leer en bid. Hier zie je religieuze edelsmeedkunst, archiefstukken, schilderijen en boeken. Kortrijk telde naast een begijnhof, een parochiekerk (Sint-Maartens) en een college van kanunniken (Onze-Lieve-Vrouw) zeer veel kloosters. Belangrijk in die tijd was de komst van de jezuïeten. Zij bouwden een derde kerk, Sint-Michiels, en verzorgden in hun middelbare school de opleiding van heel wat toekomstige paters. De Groeningeabdij beleefde een bloei en een nieuwe pestepidemie - die van 1636 - werd bestreden aan de hand het beeldje van Onze-Lieve-Vrouw van Groeninge. In plaats van in het ziekenhuis zocht men nog genezing door tussenkomst van Hierboven. Geloof én bijgeloof. In een schitterende gravure uit 1710 zie je heksen rondvliegen op bezems en bokken, naakte baby's belanden in de kookpot en Satan troont griezelig in het midden van dat alles.

In het vierde en laatste hoofdstuk komen de militairen weer op het voorplan. De Fransen lanceerden in 1646 een aanval op Kortrijk en veroverden de stad. Ze bouwden een reusachtig militair bolwerk: de citadel. Dit werd de inzet voor nog meer gevechten. De militaire campagnes volgden elkaar op tot 1713, maar dat ligt buiten het tijdsbestek. De spilfiguur in dit hoofdstuk is de Zonnekoning Lodewijk XIV. Hij kwam zelfs op bezoek in het Kortrijks stadhuis.

Behalve de tentoonstelling in het Dormitorium behelst het project 'Woelige stad' een introducerend presentatiefilmpje - met dank aan het Team Communicatie van de stad - en een wandeling in het stadscentrum. Je wandelt 'Sanderus achterna' met een kaart en een boekje. Zo kom je terecht in die laag van de geschiedenis - de ruime 17e eeuw - die ook in de tentoonstelling aan bod komt. Niet enkel gevels, kunstwerken en gebouwen zijn op je weg te vinden. Je leest tijdens de wandeling ook het verhaal van zes levensechte getuigen die toen in Kortrijk woonden. Dat maakt het geheel veel levendiger.

Kortom, Kortrijk heeft op zijn cultureel-toeristisch aanbod een nieuwe topper. Door de laagdrempelige aanpak is dit bij uitstek een gezinsvriendelijk aanbod.

Tentoonstelling van 13 mei 2011 - 3 juni 2012 | Kortrijk 1302, Houtmarkt - Begijnhofpark, 8500 Kortrijk | Toegang gratis, open: 10u-17u / 18u Gesloten op maandag
Stadswandeling Sanderus achterna: € 1,5 
Educatief bezoek: € 2,5 per leerling (meer info)
Gids op afspraak: € 65

Info: www.kortrijk1302.be, kortrijk1302@kortrijk.be , 056 27 78 50

Organisatie:Kortrijk 1302 en Erfgoedcel Kortrijk met medewerking van de dienst Toerisme Kortrijk, de Stad Kortrijk en de Vlaamse Gemeenschap
Met dank aan de bruikleengevers: het Rijksarchief Kortrijk, het OCMW Kortrijk, de stedelijke bibliotheek, het Broelmuseum en Vlasmuseum, de Kerkfabriek Sint-Maartens.